TuÇn 16
Ngµy so¹n: 04/12/2008
Ngµy d¹y: 08/12/2008

TiÕt 61 - 62 (1/3) : ThuyÕt minh vÒ mét thÓ lo¹i v¨n häc

I.Môc tiªu cÇn ®¹t:
- Cñng cè kiÕn thøc vÒ kiÓu bµi thuyÕt minh. N¾m ®­îc ph­¬ng ph¸p lµm mét bµi v¨n thuyÕt minh vÒ mét thÓ lo¹i v¨n häc.
- HS thÊy ®­îc muèn lµm mét bµi v¨n thuyÕt chñ yÕu ph¶i dùa vµo quan s¸t, t×m hiÓu, tra cøu.
- TÝch hîp víi c¸c v¨n b¶n ®· häc.
- RÌn luyÖn n¨ng lùc quan s¸t, nhËn thøc, dïng kÕt qu¶ quan s¸t ®Ó lµm bµi v¨n thuyÕt minh.
II. ChuÈn bÞ:
- Gi¸o viªn (GV): So¹n gi¸o ¸n ®iÖn tö, nghiªn cøu tµi liÖu, §å dïng häc tËp
- Häc sinh (HS): So¹n bµi tr­íc ë nhµ.
III. TiÕn tr×nh lªn líp:
A. æn ®Þnh tæ chøc:
B. KiÓm tra bµi cò: (KÕt hîp trong giê).
C. Bµi míi:

GTB: Trong nh÷ng tiÕt häc tr­íc thÇy ®· giíi thiÖu víi c¸c em vÒ v¨n thuyÕt minh, ph­¬ng ph¸p vµ c¸ch lµm bµi v¨n thuyÕt minh. Trong tiÕt häc nµy thÇy sÏ giíi thiÖu thªm víi c¸c em vÒ v¨n thuyÕt minh qua bµi: ThuyÕt minh vÒ mét thÓ lo¹i v¨n häc.

Ho¹t ®éng cña gi¸o viªn
Ho¹t ®éng cña häc sinh
Ghi b¶ng



I. Tõ quan s¸t ®Õn m« t¶, thuyÕt minh ®Æc ®iÓm mét thÓ loai v¨n häc

? Em hiÓu thÕ nµo lµ “thÓ lo¹i v¨n häc” ?
- ThÓ lo¹i v¨n häc cã thÓ lµ thÓ th¬ nh­ th¬ lôc b¸t, th¬ n¨m ch÷ … hoÆc lµ c¸c thÓ v¨n xu«i.




* §Ò: ThuyÕt minh ®Æc ®iÓm thÓ th¬ thÊt ng«n b¸t có.

? Em ®· häc nh÷ng t¸c phÈm nµo ®­îc viÕt theo thÓ th¬ TNBC?
- ë líp 7: Qua ®Ìo ngang, B¹n ®Õn ch¬i nhµ.
- Líp 8: Vµo nhµ ngôc Qu¶ng §«ng c¶m t¸c. §Ëp ®¸ ë C«n L«n


- GV cïng HS t×m hiÓu v¨n b¶n: Vµo nhµ ngôc Qu¶ng §«ng c¶m t¸c.





1. Quan s¸t

- GV chiÕu v¨n b¶n Vµo nhµ ngôc Qu¶ng §«ng c¶m t¸c lªn b¶ng.



- GV: ThÓ th¬ TNBC cã xuÊt xø tõ Trung Quèc, ®­îc c¸c nhµ th¬ cæ ®iÓn ViÖt Nam yªu chuéng viÕt b»ng ch÷ H¸n vµ ch÷ N«m. §©y lµ bµi th¬ ®­îc viÕt b»ng ch÷ N«m, viÕt vµo ®Çu thÕ kû XX. Bµi th¬ thÓ hiÖn lßng c¨m thï giÆc vµ lßng yªu n­íc s©u s¾c. B©y giê, viÖc tr­íc tiªn chóng ta cïng ®i vµo t×m hiÓu sè c©u, sè ch÷ cña thÓ th¬.



? H·y quan s¸t vµ nhËn xÐt vÒ sè c©u, sè tiÕng trong bµi th¬ ?
* Sè c©u, ch÷: Mçi bµi cã 8 c©u, mçi c©u cã 7 tiÕng (gäi lµ thÊt ng«n b¸t có - TNBC)
* Sè c©u, ch÷: Mçi bµi cã 8 c©u, mçi c©u cã 7 tiÕng

? Víi sè l­îng c©u, ch÷ nh­ trªn, chóng ta cã thÓ tuú ý thªm bít ®­îc kh«ng ? V× sao ?
- Kh«ng tuú ý ®­îc, v× sè c©u, sè ch÷ lu«n b¾t buéc theo quy ®Þnh cña luËt th¬


? T¸m c©u th¬ trong bµi th¬ TNBC ®­îc s¾p xÕp nh­ thÕ nµo?
* Bè côc: §Ò, thùc, luËn, kÕt.
* Bè côc: §Ò, thùc, luËn, kÕt.

- GV: Nh­ vËy ®· lµ th¬ §­êng luËt nãi chung vµ th¬ TNBC nãi riªng lu«n cã sù b¾t buéc vÒ sè c©u, sè tiÕng vµ ®­îc quy ®Þnh rÊt chÆt chÏ vÒ mäi mÆt. Th¬ TNBC §­êng luËt th­êng cã bè côc 4 phÇn. Tuy nhiªn còng cã mét sè bµi khi ph©n tÝch kh«ng ®i theo bè côc nµy nh­ bµi: “§Ëp ®¸ ë C«n L«n” cña Phan Ch©u Trinh.



- GV dÉn gi¶ng: TiÕp theo chóng ta ®i vµo t×m quy luËt B - T, theo quy ®Þnh:
- GV: + TiÕng cã thanh huyÒn, thanh ngang gäi lµ tiÕng b»ng: B
+ TiÕng cã thanh hái, s¾c ng·, nÆng gäi lµ tiÕng tr¾c: T
* LuËt b»ng - tr¾c
* LuËt b»ng - tr¾c

? H·y ®iÒn B - T vµo bµi th¬ .
- (HS ®iÒn).


- GV: C¸c bµi th¬ thÊt ng«n b¸t có ®­îc viÕt theo thÓ b»ng hoÆc thÓ tr¾c. NÕu tiÕng thø hai trong c©u 1 lµ tiÕng b»ng th× bµi th¬ ®­îc viÕt theo thÓ b»ng, cßn tiÕng thø 2 trong c©u1 lµ tiÕng tr¾c th× bµi th¬ ®­îc viÕt theo thÓ tr¾c.



? VËy bµi th¬ trªn ®­îc viÕt theo thÓ g× (luËt g×)?
- ThÓ b»ng (luËt B)


? Theo em bµi th¬ “Qua ®Ìo Ngang”, “§Ëp ®¸ ë C«n L«n” cã luËt g×?
- Cã luËt tr¾c, sau ®ã chØ ra cô thÓ.
VÝ dô “B­íc tíi ®Ìo Ngang bãng…
T
(C©u 1 bµi Qua §Ìo Ngang).


- GV ®­a thªm vÝ dô: “§· bÊy l©u nay b¸c ®Õn nhµ” (C©u 1 bµi B¹n ®Õn ch¬i nhµ).



? Qua quan s¸t t×m hiÓu, h·y nhËn xÐt mèi quan hÖ B - T gi÷a c¸c dßng trong bµi th¬ ?
- C¸c tiÕng thø 2,4,6 trong bµi th¬ ®­îc s¾p ®Æt: T-B-T hoÆc B-T-B, cßn c¸c tiÕng 1,3,5 kh«ng theo quy luËt nµo.
- C¸c tiÕng thø 2,4,6 trong bµi th¬ ®­îc s¾p ®Æt: T-B-T hoÆc B-T-B, cßn c¸c tiÕng 1,3,5 kh«ng theo quy luËt nµo.

? NhËn xÐt vÒ mèi quan hÖ cña c¸c tiÕng 2-4-6 gi÷a c¸c c©u trong bµi?
P1: BiÕt r»ng nÕu dßng trªn tiÕng b»ng øng víi dßng d­íi tiÕng tr¾c th× gäi lµ “®èi” nhau. ChØ ra phÐp ®èi vÒ vÇn trong bµi th¬ .
P2: NÕu dßng trªn tiÕng b»ng øng víi dßng d­íi còng tiÕng b»ng th× gäi lµ “niªm” víi nhau.ChØ ra c¸c c©u th¬ “niªm” vÒ vÇn víi nhau.


-



- C¸c tiÕng 2-4-6 gi÷a c¸c cÆp c©u 1-8, 2-3, 4-5, 6-7 gièng nhau vÒ b»ng vµ tr¾c (niªm)






- C¸c tiÕng 2-4-6 gi÷a c¸c cÆp c©u 1-8, 2-3, 4-5, 6-7 gièng nhau vÒ b»ng vµ tr¾c (niªm)

- GV: Nh÷ng bµi th¬ nµo kh«ng ®i theo quy ®Þnh trªn th× gäi lµ bµi th¬ thÊt niªm, thÊt luËt. Nh÷ng tiÕng kh«ng gièng ®Òu n»m ë tiÕng 1, 3, 5 lµ nh÷ng tiÕng tù do nªn kh«ng ¶nh h­ëng g× ®Õn niªm, luËt cña bµi th¬. Quy luËt B - T sÏ ®­îc ¸p dông vµo Ho¹t ®éng lµm th¬ 7 ch÷ sau nµy nªn c¸c em cÇn ph¶i chó ý.



- GV dÉn gi¶ng: ViÖc tiÕp theo chóng ta cïng ®i quan s¸t c¸ch gieo vÇn cña thÓ th¬. VÇn lµ bé phËn cña tiÕng kh«ng kÓ dÊu thanh, phô ©m ®Çu, cã bé phËn vÇn gièng nhau vÝ dô: an, than, can, man..., hoÆc bé phËn ©m gièng nhau: u, a... gäi lµ hiÖp vÇn. (GV bËt m¸y)
VÇn B : Thanh huyÒn, ngang
VÇn T : Thanh s¾c, hái, ng·, nÆng.



? Quan s¸t bµi “Vµo nhµ ngôc Qu¶ng §«ng c¶m t¸c” em h·y chØ ra nh÷ng tiÕng cïng hiÖp vÇn víi nhau ë bµi th¬ nµy?
- L­u, tï, ch©u, thï, ®©u. vÇn B, hiÖp vÇn “u” .


? Nh­ vËy chóng ta thÊy hiÖp vÇn th­êng n»m ë vÞ trÝ nµo trong c©u ?
* VÇn: gieo vÇn ë tiÕng thø 7 cña c©u 1, 2, 4, 6, 8.
* VÇn: gieo vÇn ë tiÕng thø 7 cña c©u 1, 2, 4, 6, 8.

- GV tãm l¹i: Mçi bµi th¬ chØ gieo mét vÇn th­êng lµ vÇn B- gäi lµ ®éc vËn, n»m ë cuèi c©u nªn ®­îc gäi lµ vÇn ch©n, rÊt Ýt thÊy bµi th¬ sö dông vÇn T. Quy t¾c gieo vÇn lµ ch÷ cuèi c©u 1 gieo víi ch÷ cuèi c©u ch½n. C¸c nguyªn t¾c nµy ®­îc tu©n thñ mét c¸ch chÝnh x¸c vµ b¾t buéc.



- GV dÉn: NÕu vÇn lµm cho bµi th¬ §­êng luËt hoµ hîp, c©n xøng th× ®èi còng lµ mét nguyªn t¾c b¾t buéc ®èi víi ng­êi lµm th¬, t¹o nªn nh¹c ®iÖu gióp bµi th¬ thªm phong phó, sèng ®éng. Th­êng ®èi vÒ tõ lo¹i, ®èi ý, ®èi thanh.



? PhÐp ®èi xuÊt hiÖn ë nh÷ng cÆp c©u nµo?
* PhÐp ®èi ë c¸c cÆp c©u: 3-5, 5-6.
* PhÐp ®èi ë c¸c cÆp c©u: 3-5, 5-6.

- GV nhËn xÐt vµ gi¶ng: §èi ë c©u 3 vµ 4, c©u 5 vµ 6, nhê cã phÐp ®èi lµm cho bµi th¬ trë nªn c©n ®èi, hµi hoµ dÔ ®i vµo lßng ng­êi ®äc, bªn c¹nh ®ã cßn cã mÆt h¹n chÕ lµ lµm cho bµi th¬ trë nªn gß bã khã s¸ng t¸c.



- GV dÉn: Th¬ muèn nhÞp nhµng th× ph¶i ng¾t nhÞp, khi ®äc chç ng¾t nhÞp h¬i dõng l¹i mét chót tr­íc khi ®äc tiÕp ®Õn hÕt dßng.



? H·y x¸c ®Þnh nhÞp th¬ trong bµi th¬?
? ë c¸c bµi th¬ kh¸c?
- NhÞp: 4/3, 2/2/3.


- GV nhËn xÐt: Nh÷ng bµi th¬ TNBC th­êng ng¾t nhÞp ©m, d­¬ng tøc nhÞp ch½n, lÎ theo nhÞp 4/3, 3/4, 2/2/3 hoÆc 2/5, t¹o ©m h­ëng du d­¬ng dÔ ®i vµo lßng ng­êi.
* NhÞp: 4/3, 3/4, 2/2/3.
* NhÞp: 4/3, 3/4, 2/2/3.

- GV tãm l¹i: Qua viÖc quan s¸t, t×m hiÓu nh÷ng ®Æc ®iÓm th¬ TNBC §­êng luËt chóng ta ®· m« t¶ ®­îc: Sè l­îng c©u, ch÷; quy luËt B - T ; c¸ch gieo vÇn; quy luËt ®èi; c¸ch ng¾t nhÞp. §iÒu ®ã gióp c¸c em hiÓu ®©y lµ mét thÓ th¬ c©n ®èi, hµi hoµ, chÆt chÏ. Nh­ng chÝnh v× thÕ cßn lµm cho thÓ th¬ nµy gß bã, c«ng thøc kh«ng ph¶i ai còng lµm ®­îc mµ ph¶i lµ nh÷ng ng­êi uyªn b¸c, häc réng, cã hiÓu biÕt s©u vÒ luËt th¬ th× míi s¸ng t¸c ®­îc. Nªn thÓ th¬ nµy cßn ®­îc coi lµ thÓ th¬ B¸c häc. §©y chØ lµ mét thÓ lo¹i nhá n»m trong thÓ th¬ §­êng luËt. Bªn c¹nh cßn cã thÓ th¬ kh¸c. (VÒ nhµ c¸c em tù t×m hiÓu nh÷ng thÓ th¬ cßn l¹i)



- GV kh¸i qu¸t l¹i, chuyÓn sang phÇn tiÕp.




? H·y nªu c¸c phÇn trong dµn bµi cña bµi v¨n thuyÕt minh?

2) LËp dµn ý:



a) Më bµi:

? Më bµi trong v¨n thuyÕt minh th­êng lµm g×?
- Ph¶i giíi thiÖu ®èi t­îng thuyÕt minh.


? VËy ®èi t­îng thuyÕt minh ®Ò bµi nµy lµ g×? ChØ ra cô thÓ?
- Giíi thiÖu vÒ thÓ th¬ TNBC.


- GV yªu cÇu HS lµm phÇn më bµi, sau ®ã lªn tr×nh bµy.



? Em sö dông ph­¬ng ph¸p thuyÕt minh nµo?





b) Th©n bµi :

- GV: Trong phÇn th©n bµi chóng ta ph¶i ®i vµo tr×nh bµy nh÷ng tri thøc kh¸ch quan vÒ thÓ th¬.



? VËy nh÷ng tri thøc kh¸ch quan mµ c¸c em võa quan s¸t, t×m hiÓu ë trªn lµ g×?
* §Æc ®iÓm chÝnh:
+ Sè c©u, sè ch÷ trong mçi bµi.
+ Quy luËt B - T cña thÓ th¬.
+ C¸ch gieo vÇn cña thÓ th¬.
+ Quy luËt ®èi cña thÓ th¬.
+ C¸ch ng¾t nhÞp cña mçi dßng th¬.
* §Æc ®iÓm chÝnh:
+ Sè c©u, sè ch÷ trong mçi bµi.
+ Quy luËt B - T cña thÓ th¬.
+ C¸ch gieo vÇn cña thÓ th¬.
+ Quy luËt ®èi cña thÓ th¬.
+ C¸ch ng¾t nhÞp cña mçi dßng th¬.

- GV: Bªn c¹nh thuyÕt minh ®Æc ®iÓm chÝnh chóng ta cÇn ph¶i cã sù nhËn xÐt kh¸ch quan vÒ thÓ th¬.



? Theo em chóng ta cÇn nhËn xÐt nh÷ng mÆt nµo cña thÓ th¬ TNBC §­êng luËt?
* Vai trß cña thÓ th¬:
+ ¦u ®iÓm.
+ Nh­îc ®iÓm.
+ VÞ trÝ trong th¬ ViÖt Nam.
* Vai trß cña thÓ th¬:
+ ¦u ®iÓm.
+ Nh­îc ®iÓm.
+ VÞ trÝ trong th¬ ViÖt Nam.

- GV nãi: ë phÇn trªn chóng ta ®· quan s¸t vµ nhËn xÐt ®¸nh gi¸ kh¸ ®Çy ®ñ vµ chi tiÕt. Do thêi gian trªn líp h¹n chÕ nªn phÇn th©n bµi c¸c em sÏ vÒ nhµ lµm. B©y giê c« dµnh thêi gian Ýt phót c¸c em viÕt mét ®o¹n v¨n ng¾n tr×nh bµy vÒ mét trong nh÷ng ®Æc ®iÓm chÝnh hoÆc nhËn xÐt ­u, nh­îc ®iÓm, vÞ trÝ cña thÓ th¬ (vµo phiÕu häc tËp b»ng giÊy trong sau ®ã tr×nh bµy)
GV bËt m¸y chiÕu ®Ó HS quan s¸t vµ lµm bµi.





c) KÕt bµi :

- GV bËt m¸y, yªu cÇu c¶ líp chó ý bµi tËp tr¾c nghiÖm lùa chän sau:
BT: lùa chän mét ®¸p ¸n ®óng trong 3 ®¸p A, B, C sau:



? §Ó lµm phÇn kÕt bµi cho bµi v¨n thuyÕt minh vÒ thÓ th¬ TNBC ng­êi viÕt ph¶i lµm g×?

- Nªu c¶m nghÜ vÒ vÎ ®Ñp, nh¹c ®iÖu cña thÓ th¬.
- Vai trß cña thÓ th¬ thÊt ng«n b¸t có tõ x­a ®Õn nay.


? Tõ viÖc quan s¸t, lËp dµn ý cho ®Ò bµi trªn, em rót ra ghi nhí g×?
- (Tr×nh bµy ghi nhí SGK trang 154)


- GV chiÕu néi dung ghi nhí lªn b¶ng.
- (HS ®äc)




II. LuyÖn tËp



1.Bµi tËp 1: H·y thuyÕt minh ®Æc ®iÓm chÝnh cña truyÖn ng¾n